Een effectieve kennistoets maken: zo meet je of de stof echt is geland

Een kennistoets die iedereen in een keer haalt zegt niets. Een toets waar de helft op zakt ook niet. De kunst zit ertussenin: vragen die onderscheid maken tussen cursisten die de stof begrijpen en cursisten die hem alleen hebben gelezen.

Begin bij het leerdoel, niet bij de tekst

De meest gemaakte fout is dat toetsvragen worden geschreven vanuit het lesmateriaal: je leest een alinea en verzint er een vraag bij. Het resultaat is een toets die vooral meet of iemand de tekst nog vers in het hoofd heeft. Begin in plaats daarvan bij het leerdoel. Wat moet de cursist na afloop kunnen doen? Formuleer daar de vraag omheen, en de toets meet ineens iets dat er toe doet.

Toets toepassing, niet reproductie

Een vraag als "in welk jaar werd deze regel ingevoerd" meet geheugen. Een vraag die een situatie schetst en vraagt wat de cursist zou doen, meet of hij de regel begrijpt. Die tweede vorm kost meer moeite om te schrijven, maar levert veel bruikbaardere informatie op over wie klaar is voor de praktijk.

• Schets een herkenbare situatie uit het werkveld en vraag om een beslissing
• Laat cursisten kiezen tussen twee verdedigbare opties in plaats van goed en fout
• Vermijd vragen waarvan het antwoord letterlijk in een zin uit de les staat
• Gebruik afleiders die een veelgemaakte denkfout weerspiegelen
• Houd de vraagstelling kort; de moeilijkheid moet in de inhoud zitten, niet in het taalgebruik

Let op de afleiders

Bij meerkeuzevragen zit de kwaliteit vooral in de foute antwoorden. Zijn die duidelijk onzinnig, dan kan een cursist het juiste antwoord aanwijzen zonder de stof te kennen. Goede afleiders zijn antwoorden die kloppen als je een bepaalde denkfout maakt. Zo laat de toets niet alleen zien of iemand het goed heeft, maar ook waar het misgaat.

Hoeveel vragen heb je nodig

Voor een module van een half uur zijn acht tot twaalf goede vragen meestal genoeg. Meer vragen maken een toets niet betrouwbaarder als ze allemaal hetzelfde meten. Zorg liever dat elk leerdoel door minstens twee vragen wordt afgedekt, zodat een toevalstreffer niet doorslaggevend is.

Kijk na afloop naar de cijfers per vraag

Een vraag die vrijwel iedereen fout heeft, is meestal geen moeilijke vraag maar een onduidelijke vraag. Een vraag die iedereen goed heeft, voegt niets toe. Loop na de eerste groep cursisten de resultaten per vraag langs en herschrijf de uitschieters. Een toets wordt pas goed na een paar rondes bijstellen.

Open vragen of meerkeuze

Meerkeuzevragen zijn snel na te kijken en geven een eenduidige score, maar ze meten herkenning: de cursist hoeft het antwoord niet zelf te bedenken. Een open vraag laat zien of iemand een redenering kan opbouwen, en maakt zichtbaar waar het denken spaak loopt. De praktische middenweg is een toets die grotendeels uit meerkeuzevragen bestaat, met twee of drie open vragen op de onderdelen die er echt toe doen. Zo houd je het nakijkwerk beheersbaar zonder alleen maar herkenning te meten.

Bepaal de slagingsnorm vooraf

Een norm die je pas vaststelt als de resultaten binnen zijn, is geen norm maar een onderhandeling. Leg voor de eerste afname vast welk percentage nodig is om te slagen, en onderbouw dat: wat moet iemand minimaal beheersen om verantwoord voor een groep te staan? Bij onderdelen die met veiligheid te maken hebben, is het gebruikelijk om aanvullend te eisen dat die vragen allemaal goed zijn, ongeacht de totaalscore. Communiceer die norm voordat de toets begint, dan is er achteraf geen discussie over.

"Toen we de resultaten per vraag bekeken, bleek een van onze standaardvragen al jaren onduidelijk geformuleerd. Dat had niemand ooit gemeld."